De geschiedenis van graffiti
Graffiti is tegenwoordig overal ter wereld te vinden. Op muren, treinen, tunnels, bruggen en speciaal aangewezen plekken verschijnen kleurrijke letters, figuren en grote muurschilderingen. Toch is graffiti niet zomaar een moderne manier om muren te beschilderen. De geschiedenis van graffiti gaat terug tot veel oudere vormen van schrijven en tekenen in de openbare ruimte. De moderne graffiti cultuur ontstond vooral in de tweede helft van de twintigste eeuw en groeide vervolgens uit tot een invloedrijke internationale kunstvorm.
Waar komt graffiti vandaan?
Het woord graffiti is afkomstig van het Italiaanse woord graffiare, wat krassen of krassen in een oppervlak betekent. Het meervoud van graffito werd later gebruikt voor teksten en tekeningen die in muren en andere oppervlakken werden aangebracht.
Het verschijnsel zelf is veel ouder dan de moderne graffiti cultuur. Mensen lieten al duizenden jaren teksten, namen, symbolen en afbeeldingen achter op muren en andere oppervlakken. Bekende voorbeelden zijn te vinden in onder meer Pompeï, waar op gebouwen allerlei politieke boodschappen, persoonlijke opmerkingen en aankondigingen zijn teruggevonden.
Deze historische inscripties worden meestal niet beschouwd als moderne graffiti, maar ze laten wel zien dat mensen al eeuwenlang openbare ruimtes gebruiken om boodschappen zichtbaar achter te laten.
Het ontstaan van moderne graffiti
De graffiti zoals we die tegenwoordig kennen, ontwikkelde zich vooral in Amerikaanse steden tijdens de jaren zestig en zeventig. Vooral Philadelphia en New York speelden een belangrijke rol. Jongeren begonnen hun namen, bijnamen of zelfgekozen pseudoniemen op straat te schrijven. Het ging aanvankelijk vaak om eenvoudige tags, een gestileerde manier om een naam snel en herkenbaar te plaatsen.
Een belangrijk onderdeel van deze ontwikkeling was het vergroten van de zichtbaarheid. Graffiti schrijvers begonnen steeds creatievere letters, kleuren en composities te gebruiken. Hierdoor ontstonden grotere werken die later bekend werden als pieces, een afkorting van masterpieces.
New York groeide uiteindelijk uit tot een belangrijk centrum van de internationale graffiti cultuur.
De rol van hiphop
De ontwikkeling van graffiti is sterk verbonden met de opkomst van hiphop. In de jaren zeventig ontwikkelde zich in New York een cultuur waarin onder andere graffiti, DJ'en, breakdance en MC'en samenkwamen. Graffiti vormde binnen deze cultuur een visuele vorm van identiteit en expressie. Een schrijver kon met een eigen naam en stijl een herkenbare plek binnen de scene opbouwen.
De metro speelde hierbij een bijzondere rol. Graffiti verscheen op grote schaal op metrowagons, waardoor werken door verschillende wijken van New York reisden. Hierdoor konden artiesten hun stijl aan een veel groter publiek laten zien. De metro werd daarmee niet alleen een vervoersmiddel, maar ook een bewegend podium voor graffiti.
Van tags naar pieces en wildstyle
Naarmate graffiti zich ontwikkelde, ontstonden steeds meer verschillende stijlen.
Een tag is meestal een snel geschreven naam of handtekening. Een throw-up is groter en uitgebreider, vaak met eenvoudige letters en relatief snel aangebracht. Een piece is een uitgebreider kunstwerk waarin veel aandacht wordt besteed aan letters, kleuren, effecten en compositie.
Een van de bekendste stijlen is wildstyle. Hierbij worden letters sterk met elkaar verweven en voorzien van pijlen, verbindingen en complexe vormen. Hierdoor kan het voor buitenstaanders moeilijk zijn om de oorspronkelijke tekst te lezen. Juist die ontwikkeling van lettervormen en persoonlijke stijlen maakte graffiti steeds meer tot een visuele kunstvorm.
Graffiti komt naar Europa
Vanaf de jaren tachtig verspreidde de graffiti cultuur zich vanuit de Verenigde Staten naar Europa. Grote steden zoals Parijs, Londen, Amsterdam en Berlijn ontwikkelden hun eigen graffiti scenes. Europese schrijvers namen technieken en stijlen uit Amerika over, maar ontwikkelden tegelijkertijd hun eigen aanpak. Daardoor ontstonden lokale stijlen en scenes.
Nederland kreeg relatief vroeg een actieve graffiti cultuur. Amsterdam speelde hierbij een belangrijke rol, mede door de internationale verbindingen van de stad en de invloed van hiphop en Amerikaanse straatcultuur. Ook steden zoals Rotterdam, Utrecht, Den Haag en Eindhoven ontwikkelden actieve graffiti communities.
Graffiti in Nederland
De Nederlandse graffiti scene ontwikkelde zich vanaf de jaren tachtig snel. Treinen, metro's en openbare ruimtes werden belangrijke plekken waar schrijvers hun werk lieten zien.
Tegelijkertijd ontstonden steeds meer initiatieven waarbij graffiti op legale muren en tijdens evenementen kon worden uitgevoerd. Hierdoor ontstond ruimte voor kunstenaars om grotere en meer uitgewerkte werken te maken. In verschillende Nederlandse steden zijn inmiddels legale graffiti muren, Hall of Fame locaties en streetartprojecten te vinden. Daarmee heeft graffiti een zichtbare plaats gekregen binnen de stedelijke cultuur. Van graffiti workshops tot aan graffiti opdrachten zoals muurschildering bij particulieren en bedrijven.
Van illegale graffiti naar streetart
Een belangrijke ontwikkeling is het onderscheid tussen graffiti en streetart. De begrippen worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze hebben niet precies dezelfde betekenis.
Traditionele graffiti richt zich vaak sterk op letters, namen, stijl en de identiteit van de maker. Streetart is een breder begrip en omvat onder andere murals, figuratieve schilderingen, sjablonen, installaties en andere vormen van kunst in de openbare ruimte. De grenzen tussen beide kunstvormen zijn echter niet strikt. Veel hedendaagse kunstenaars combineren graffiti letters met figuratieve elementen, illustratie en andere technieken.
Graffiti als professionele kunstvorm
De afgelopen decennia is de waardering voor graffiti en streetart sterk veranderd. Kunstenaars die hun carrière op straat begonnen, exposeren tegenwoordig in galeries en musea en werken voor internationale merken, gemeenten en culturele instellingen. Ook murals zijn steeds populairder geworden. Grote muurschilderingen worden gebruikt om gebouwen, scholen, bedrijven en openbare ruimtes een eigen identiteit te geven.
Daarnaast zijn graffiti workshops ontstaan als manier om mensen actief kennis te laten maken met de kunstvorm. Deelnemers leren bijvoorbeeld werken met spuitbussen, letters, kleuren en compositie.
De geschiedenis van graffiti blijft zich ontwikkelen
Graffiti is geen kunstvorm met een afgesloten geschiedenis. Nieuwe generaties kunstenaars blijven technieken, stijlen en ideeën ontwikkelen. Sociale media hebben bovendien de manier veranderd waarop graffiti wordt verspreid. Een werk hoeft niet langer alleen op straat gezien te worden. Foto's en video's kunnen binnen enkele uren wereldwijd worden bekeken.
Tegelijkertijd blijven lokale graffiti scenes belangrijk. Iedere stad heeft zijn eigen geschiedenis, kunstenaars, legale muren en ontwikkelingen.
Conclusie
De geschiedenis van graffiti loopt van eeuwenoude inscripties in openbare ruimtes naar de moderne straatcultuur die in de Verenigde Staten tot ontwikkeling kwam. Vanuit steden als Philadelphia en New York verspreidde de cultuur zich wereldwijd en ontstonden in Europa en Nederland eigen scenes en stijlen.
Wat begon met namen en tags groeide uit tot pieces, wildstyle, murals en een brede streetartcultuur. Tegenwoordig is graffiti zowel onderdeel van de straatcultuur als van de hedendaagse kunstwereld.
Wie graffiti vandaag de dag ziet, kijkt daarmee eigenlijk naar het resultaat van tientallen jaren culturele ontwikkeling, technische innovatie en voortdurende persoonlijke expressie.
Oldskool graffiti piece op NDSM Amsterdam